web stats
BilimYeni Yazı

Gök balesi

Gökyüzünde şimdiye kadar herhangi bir teleskopla ya da teleskopsuz gördüğünüz pek çok yıldızın, bizim bildik güneşimizin uzaktaki versiyonlarından çok daha karmaşık olması sizi şaşırtmayacaktır. gördüklerinizin yaklaşık üçte birinin tek yıldızlar bile olmadığını, ikili yıldız dediğimiz yıldızlar olduğunu bilmeyebilirsiniz: birbirlerinin yörüngesinde dönen, kütleçekimiyle birbirlerine bağlı yıldız çiftleri. Başka bir deyişle, gece gökyüzüne baktığınızda gördüğünüz yıldızların yaklaşık üçte biri ikili yıldız sistemidir – size tek bir yıldızmış gibi görünseler de. Hatta üçlü yıldız sistemi bile var – birbiri yörüngesinde dönen üç yıldız – fakat bunlar kadar yaygın değil. Galaksimizdeki parlak X ışını kaynaklarının çoğunun ikili yıldız sistemi çıkması gerçekten büyüleyici şeyler

İkili sistemdeki yıldızların her biri, ikilinin kütle merkezi dediğimiz iki yıldızım arasındaki bir noktanın etrafında dolanır. iki yıldızın kütlesi eşitse, o zaman kütle merkezi iki yıldızın merkezine eşit mesafededir. kütleler eşit değilde, o zaman merkez daha kütleli olan yıldıza yakındır. ikisi de yörüngelerini tam olarak aynı sürede tamamladıklarından, daha kütleli yıldızın daha az kütleli olandan daha düşük bir yörünge hızına sahip olması gerekir.

Bu ilkeyi gözünüzde canlandırmak için, iki ucuna eşit kütle bağlı, orta noktasından dönen bir dambıl düşünün. Şimdi de bir ucunda 1 kilo, öteki ucunda 5 kilo bağlı yeni bir dambıl düşünün. bu dambılın kütle merkezi daha ağır olan uca epey yakındır, o yüzden, dönerken daha büyük olan kütlenin daha küçük bir yörüngesi vardır ve aynı süre içinde daha küçük kütlenin daha uzun yol gitmesi gerekir. Bunlar iki uca bağlanmış ağırlık değil de yıldızsa, düşük kütleli yıldız kendi yörüngesinde, daha büyük, hantal eşinin beş katı hızla dönüp durur.

Yıldızlardan biri eşinden çok daha fazla kütleliyse, sistemin kütle merkezi daha kütleli olan yıldızın içine bile denk gelebilir Dünya ile Ay örneğinden  kütle merkezi dünya yüzeyinin 1700 kilometre altındaymış. Gökteki en parlak yıldız olan Akyıldız bizden yaklaşık 8,6 ışık yılı uzaktadır  ve Akyıldız A ile Akyıldız B diye bilinen iki yıldızdan oluşan bir ikili yıldız sistemidir. Ortak kütle merkezleri etrafındaki yörüngelerinde yaklaşık elli yılda bir dönüşlerini tamamlarlar(yörüngesel periyot)

Bir ikili yıldız sistemine baktığımızı nasıl anlayabiliriz? ikili sistemleri çıplak gözle göremeyiz. Sistemin uzaklığına ve kullandığımız teleskobun gücüne bağlı olarak, bzen iki yıldızı ayrı ayrı görüp görsel teyit sağlarız

Ünlü Alman matematikçisi ve gökbilimci Friedrich Wilhelm Bessel, gökteki en parlak yıldız Akyıldız’ın biri görünür diğeri görünmez iki yıldızdan oluşan bir ikili sistem olduğunu öngörmüştü.

Bu sonucu hassas gök gözlemlerine dayandırmıştı – 1838’de ıraklık açısı gözlemleri yapan ilk kişide oydu.

Hiç kimse 1862’ye kadar o görünmez eşi (Akyıldız B’yi) fiilen görmedi. O yıl Alvan Clark, Akyıldız B’yi keşfetti (Akyıldız A dan 10 bin kat daha sönüktü)

Daha Fazla Göster

Emir Sancaktar

Gumbuz.com’da Yazar, iletişime geçmek için instagram: emirsancaktar3434

İlgili Makaleler

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir

Göz Atın

Kapalı
Başa dön tuşu
css.php
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Lütfen reklam engelleyiciyi devre dışı bırakarak bizi desteklemeyi düşünün